انفاق یا کمک به نیازمندان در قرآن
از اموال پاک و حلال ، انفاق کنید
احمد حاجی زاده

اصطلاح اِنفاق در قرآن و کتب اسلامی به معنی بخشش مال به فقیران برای کسب رضای خداست است و در نزد عارفان به منزله کمال بخشش است. انفاق از ریشه «ن-ف-ق» است که به گفته راغب در مفردات به معنی «کمشدن» است.
انفاق در قرآن
در سوره بقره آیه ۲۶۲ و ۲۶۳ آمدهاست:
کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق میکنند، سپس در پی آنچه انفاق کردهاند، منّت و آزاری روا نمیدارند، پاداش آنان برایشان نزد پروردگارشان (محفوظ) است، و بیمی بر آنان نیست و اندوهگین نمیشوند.(۲۶۲) گفتاری پسندیده (در برابر نیازمندان) و گذشت (از اصرار و تندیِ آنان) بهتر از صدقهای است که آزاری به دنبال آن باشد، و خداوند بینیاز و بردبار است.(۲۶۳)
سید محمدحسین طباطبایی در تفسیر این آیات انفاق را جزو حقالله و حقالناس میداند و بر دو دسته میشمارد: انفاق واجب مانند زکات، خمس و کفاره گناهان و انفاق مستحب مانند صدقات، بخششها و وقفها که واجب نیستند. او دلایل اصلی تاکید بر انفاق را تعدیل ثروتها، کم کردن فاصله طبقاتی و ایجاد برادری بین مسلمین میداند. طباطبایی براساس آیات فوق شرایط زیر را برای انفاق صحیح میشمارد: انفاق باید در راه خدا، از مال پاک و بدون منت و آزار واذیت به فقیرانی که در راه خدا فقیر شدهاند باشد.
برخی از مفسران با استفاده از آیات قرآنی ده شرط برای قبولی انفاق ذکر کرده اند که در ذیل می آید:
1- از بهترين و پاک ترین قسمت مال انتخاب شود نه از اموال ناپاک يا ايها الذين آمنوا انفقوا من طيبات ما كسبتم و مما اخرجنا لكم من الارض و لاتيمموا الخبيث منه تنفقون و لستم باخذيه الا ان تغمضوا فيه و اعلموا ان الله غنى حميد « اى كسانى كه ايمان آورده ايد از اموال پاكيزه اى كه به دست آورده ايد، يا از زمين براى شما خارج ساخته ايم انفاق كنيد، و به سراغ قسمتهاى ناپاك براى انفاق نرويد در حالى كه خودتان حاضر نيستيد آنها را بپذيريد مگر از روى اغماض، و بدانيد خداوند بى نياز و شايسته ستايش است»(بقره267)
2- از اموالى كه مورد نياز انسان است باشد، چنانكه مى فرمايد: و يؤ ثرون على انفسهم و لو كان بهم خصاصة «آنها ديگران را بر خود مقدم مى دارند هر چند شخصا شديدا نيازمند باشند». (حشر – 9)
3- به كسانى انفاق كند كه سخت به آن نيازمندند و اولويتها را در نظر گيرد للفقراءالذين احصروا فى سبيل الله: انفاق شما (مخصوصا) براى نيازمندانى باشد كه در راه خدا در محاصره قرار گرفته اند (بقره 273)
4- انفاق اگر مكتوم و مخفی باشد بهتر است : و ان تخفوها و تؤ توها الفقراءفهو خير لكم «هر گاه آنها را مخفى ساخته و به نيازمندان بدهيد براى شما بهتر است»(بقره 271)
5- هرگز منت وآزارى با آن همراه نباشد: يا ايها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن و الاذى «اى كسانى كه ايمان آورده ايد انفاقهاى خود را با منت و آزار باطل نكنيد»(بقره 264)
6- انفاق بايد توأم با اخلاص و خلوص نيت باشد: ينفقون اموالهم ابتغاء مرضات الله «كسانى كه اموالشان را براى جلب خشنودى خداوند انفاق مى كنند» (بقره265)
7- آنچه را انفاق مى كند كوچك و كم اهميت بشمرد هر چند ظاهرا بزرگ باشد: و لا تمنن تستكثر «به هنگام انفاق منت مگذار و آنرا بزرگ مشمر».(مدثر 6)
8- از اموالى باشد كه به آن دل بسته است و مورد علاقه او است: لن تنالوا البر حتى تنفقوا مما تحبون « هرگز به حقيقت نيكوكارى نمى رسيد مگر اينكه از آنچه دوست داريد انفاق كنيد.» (آل عمران – 92)
9- هرگز خود را مالك حقيقى تصور نكند، بلكه خود را واسطه اى ميان خالق و خلق بداند: و انفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه «انفاق كنيد از آنچه خداوند شما را نماينده خود در آن قرار داده است.» (حديد 7)
10- و قبل از هر چيز بايد انفاق از اموال حلال باشد، چرا كه خداوند فقط آنرا مى پذيرد: انما يتقبل الله من المتقين خداوند تنها از پرهيزگاران قبول مى كند (مائده 27)
و در حديث آمده كه پيامبر صلى اللّه عليه و آله فرمود: لا يقبل الله صدقة من غلول خداوند هيچگاه انفاقى را كه از طريق خيانت است نمى پذيرد.